De wereld gaat kapot aan meningen. Althans dat vind ik

“The greatest enemy of knowledge is not ignorance, it is the illusion of knowledge.”

—Stephen Hawking

Wetenschappers, creatieven, virologen, psychologen, investeerders, economen, ontwerpers…. en wie al niet meer? Iedereen valt over elkaar heen nu de wereld even niet meer weet wat waar is, en wat niet. Wat werkelijk is, en wat niet. Hoe de toekomst eruit ziet, en hoe niet. Meningen alom, zoveel dat niet meer te volgen is wie te volgen, en wie niet.

De behoefte aan meningen is groot. Nieuwssites vragen wie ze ook kennen om hun mening, zo zijn de pagina’s weer gevuld. Net als discussieprogramma’s waar de meningen over de tafel rollen. En de vaste tafelgasten zichzelf graag als toekomstvoorspeller zien. Ook de blog en vlogwereld is gevuld met meningen. De vraag is echter, wat is het nut van alle meningen? Waarom de drang naar meningen, terwijl het bij het ontwerpen van nieuwe toekomstperspectieven juist essentieel is om meningsvorming op te schorten? Meningsvorming nu is een groot gevaar voor onze toekomst.

Omarm de verwarring

‘Een reset van de wereld.’ ‘Het leidt tot bezinning.’ ‘Menselijk contact zal straks anders zijn.’ Hoezo deze positiviteit direct? Wellicht kopen we ons straks, als corona de wereld uit is, wel een delirium aan spullen die we niet nodig hebben. Vliegen we als een bezetene weer de wereld over. Of zijn we inderdaad dan wel bereid ook malaria de wereld uit te helpen waar in 2018 405.000 mensen aan zijn overleden en waar een betaalbaar medicijn voor is. Niemand die het weet. En laten we eens accepteren dat dat nog wel een tijd zo zal blijven.

Het is belangrijk je meningsvorming uit te stellen als je nog in een staat van verwarring bent. En die staat van verwarring, daar zitten we middenin. Ontwerpers van de toekomst hebben als taak de bestaande dominante logica uit te dagen. Niet door er direct een andere logica tegenover te stellen, maar door het stellen van vragen. En daar is nu een groot gebrek aan. Aan vragen. Meningen zijn er in overvloed.

Historisch gezien stellen we vragen na crisissen. Of dat nu een oorlog of zware economische crisis is. Het stellen van existentiële vragen is dan onderdeel van de opbouw. Na een oorlog ontstaan vragen over hoe de maatschappij opnieuw in te richten. Over hoe om te gaan met zorg voor mensen die niet meer meekunnen. Na een economische crisis proberen we te leren van wat er gebeurd is. En kijken we opnieuw naar of de keuzes die we maken wel de juiste zijn. In alle gevallen willen we voorkomen dat eenzelfde crisis zich weer herhaalt. En nu zitten we in een crises die we nog niet kenden. Alleen door het stellen van existentiële vragen kunnen we ontdekken wat mogelijke antwoorden kunnen zijn. En ondertussen dient zich een nieuwe crisis aan, het wellicht niet meer te stoppen proces van de opwarming van de aarde.

Stel het oordeel uit

We leven in een tijd van antwoorden, niet in een tijd van vragen. Een belangrijke reden waarom in onze wereld polarisatie de norm is. In onze tijd botsen antwoorden en vaak overtuigingen met elkaar en proberen we anderen te beïnvloeden onze antwoorden over te nemen. Niet om nu te starten met doemdenken, maar vaak is dat een signaal dat ons een mentale crisis te wachten staat. Als antwoorden dominant worden, sluiten we steeds meer de ogen. We bekijken de wereld door onze eigen bril en nemen waar met oogkleppen op. Een confrontatie kan dan niet uitblijven. Je ziet het elke dag. Politici die elkaar bestrijden op basis van hun overtuigingen, landen die elkaar bestrijden op dogma’s en gelovigen die elkaar bevechten om hun interpretatie van God. Het belang van het stellen van vragen lijkt naar de achtergrond te verdwijnen, terwijl vragen stellen ons als mens onderscheidt van andere primaten. Ooit leefden we als mens in grot. Iemand moet gedacht hebben kan dit niet anders? Gelukkig maar, anders hadden we er nog steeds gewoond.

Vragen openen wegen naar de toekomst, antwoorden pretenderen de juiste weg te hebben gevonden

Duidelijk is dat onze maatschappij overduidelijk behoefte heeft aan vragen. De vragensteller is degene die nieuwe wegen laat zien. De antwoorder (de mening) ziet vaak helaas maar één richting. Door het stellen van vragen worden pijnen zichtbaar. Pijnen over hoe we nu leven, samenwerken en de maatschappij hebben ingericht. Veel maatregelen die nu genomen worden, zijn pleisters. Geen oplossers van het probleem. En dat kan ook niet, want het probleem is nog voldoende bekend. Het ontwerpen van een nieuwe toekomst kan niet door direct een mening te vormen. Door direct in actiemodus te schieten. Painstorming gaat aan brainstorming vooraf. Alleen door de cruciale pijnen te ontdekken doen we de kennis op die noodzakelijk om inzicht te krijgen hoe de toekomst in te richten.

Vragen stellen is een van de krachtigste wapens die we ooit hebben uitgevonden. Ze openen nieuwe deuren en roepen verbazing op. De diversiteit van de vraag zorgt voor een diversiteit aan mogelijke antwoorden. Want er is niet één juist antwoord als het gaat om de toekomst. Ons oordeel uitstellen over hoe de toekomst eruit gaat zien is nu belangrijk. Ontzettend moeilijk, maar wel noodzakelijk.

Leren is dé voorwaarde voor de brug die we moeten bouwen naar de toekomst

Om de toekomst te ontwerpen moeten we vragen stellen. Of leren stellen. En zo diverse mogelijke antwoorden ontdekken, voordat we daadwerkelijk gaan ontwerpen en inrichten. Een valkuil die we moeten ontlopen, want creatieven bedenken vaak liever dan dat ze onderzoeken. Maar we moeten voorkomen nu antwoorden te vormen en beslissingen te nemen over onze toekomst die gebaseerd zijn op een illusie van kennis.

Wat zijn de onzekerheden die we hebben over de toekomst? Zoek je antwoorden, of vragen? Als je antwoorden hebt, bezit je kennis. Als je de juiste vragen stelt, beschik je over intelligentie. De intelligentie om te weten wat je niet weet, is erg belangrijk voor de toekomst.

Wat zijn de vragen waar we als maatschappij geen antwoorden op hebben, maar waar we wel meer van moeten begrijpen? Hebben we voor onszelf benoemd wat we willen leren? Wat de domeinen zijn waar we onzeker over zijn? Wat de invloed van nieuwe technologieën of maatschappelijke ontwikkelingen zijn? Wat de veranderende emoties en drijfveren van mensen zijn? Wat de ontwikkelingen in diverse sectoren zijn die impactvol zijn? Kortom, wat de onzekerheden van onze toekomst zijn?

Rob Adams

Founder, omdenker, auteur

Kom op met de vragen

Laten we als toekomstarchitecten de kennis gaan vergaren die noodzakelijk is voordat we daadwerkelijk gaan ontwerpen. Ontwerpers van de toekomst hebben als taak de bestaande dominante logica uit te dagen. Niet door er direct een andere logica tegenover te stellen, maar door het stellen van vragen. Daarom nu geen meningen meer graag. Althans, dat is mijn mening.

Stuur me een bericht