Een tijd die noodzaakt tot anders denken en doen

“Het coronavirus houdt ons land in de greep. Ons en de rest van de wereld. Samen staan we voor een opgave van enorme omvang. Veel mensen zullen het gevoel herkennen dat we de laatste weken in een achtbaan zitten die steeds sneller lijkt te gaan rijden. Je vraagt je af ‘gebeurt dit echt?’, want de maatregelen die hier en elders worden getroffen worden zijn ongekend voor landen in vredestijd.”

Treffende woorden van premier Rutte. Deze onzekere tijd raakt ons allemaal. ZZP’ers, bedrijven groot en klein hebben het zwaar. Zekerheden vallen weg. Zorgen, onzekerheid en een gevoel van machteloosheid blijven over. De onmiskenbare en grote negatieve impact van deze crisis noodzaakt tot verandering. Het probleemoplossend vermogen van de maatschappij wordt aangesproken en de creativiteit van burgers en bedrijven gemobiliseerd. Dit leidt dagelijks tot vele mooie signalen van innovatiekracht.

Het coronavirus als uitdager

Bedrijven, instellingen en individuen worden in deze crisis gedwongen snel en effectief te reageren en zich aan te passen. Met man en macht proberen we er het beste van te maken en vinden we onszelf onder enorme druk opnieuw uit om overeind te blijven. Dag voor dag kijken wat er nodig is.

De dominante logica die er heerst binnen de maatschappij, instellingen, bedrijven en zelfs hele industrieën wordt doorbroken. Gewoonten, gebruiken, vooroordelen over of iets wel of niet werkt worden massaal overboord gegooid. Iets wat in ‘normale omstandigheden’ de moeilijkste opgave van innovatie blijkt.

Onder druk ontstaan er innovaties, die in een tijd waarin alles goed gaat geen kans krijgen, omdat verbeter trajecten om succes in stand te houden altijd voor gaan. Nu moét het anders, of we willen of niet. Het coronavirus is de uitdager van buitenaf die we normaal maar al te graag de deur wijzen, zodat we verder kunnen gaan met onze dagelijkse bezigheden en het verbeteren van onze bestaande business. En ondanks dat we dat nu natuurlijk het liefst ook willen doen, weten we dat dit een strijd is die we niet kunnen winnen. We moéten ons aanpassen aan de huidige, onwerkelijke, situatie en dingen anders doen. De kracht en transformaties die daardoor ontstaan zijn enorm. Door de situatie waar we ons in bevinden ontstaat er ruimte voor creativiteit, veerkracht en innovatie.

‘Het nieuwe werken’. Nu echt

We zien gebeuren dat technologieën en tools, die al lange tijd voorhanden waren, door de huidige crisis op grote schaal geïmplementeerd worden. Waar veel ondernemers en bedrijven nog altijd sceptisch waren over thuiswerken, op afstand vergaderen of bijvoorbeeld het aanbieden van video consulten, laat de huidige situatie noodgedwongen nog maar eens zien dat technologie ongekende mogelijkheden biedt. Neem het onderwijs. Daar waar vanuit ‘het oude denken’ fysieke aanwezigheid altijd nog als ‘must’ werd gezien vinden we nu uit hoe (langdurig) onderwijs op afstand werkt. En ook in andere industrieën waar het voorheen misschien onmogelijk leek om niet op een fysieke locatie bij elkaar te komen, wordt het tegendeel bewezen. Zo bieden sportclubs bijvoorbeeld massaal online thuis-sportlessen aan. Het succes van zowel bestaande als nieuwe online systemen en platforms wordt bewezen. Denk aan maaltijd bezorg services, het virtueel bezoeken van musea, op afstand ‘aanwezig zijn’ bij een uitvaart en het inzetten van videogames en sociale platformen voor verschillende doeleinden. We zien nu in de praktijk hoe een (bijna volledig) digitale wereld niet langer alleen voor de voorlopers werkt maar hoe het uitkomsten biedt voor de massa en ons leven, voor zover mogelijk, draaiende houdt.

De kracht van samenredzaamheid

Niet alleen zien we voorbeelden van technologische innovatie. De kracht van sociale innovaties op dit moment is ongekend. Waar overheidsinstellingen en maatschappelijke organisaties al jarenlang met vraagstukken kampen over hoe ze eigenaarschap en zelfredzaamheid kunnen stimuleren in de samenleving, lijkt een belangrijk antwoord zich nu aan te dienen. Zodra er voldoende noodzaak gevoeld wordt, worden mensen aangesproken op hun verantwoordelijkheidsgevoel en verenigen burgers, ondernemers, bedrijven en instellingen zich als ‘vanzelfsprekend’.

Waar het anonimiseren en de individualisering van de maatschappij de laatste jaren de overhand lijkt te nemen, zien we dat deze crisissituatie ons dichter bij elkaar brengt. Het verenigt en verzacht de maatschappij. Wat kan ik doen om een ander te helpen? Hoe komen we samen deze moeilijke periode door? Opeens lijkt het groepsbelang belangrijker te zijn dan eigen belang.
Bedrijven en ondernemers stellen, normaal betaalde, diensten open voor de massa.

Mensen kijken naar elkaar om, letten op elkaar en doen boodschappen voor elkaar. Ze passen op elkaars kinderen of zorgen ervoor dat ouderen niet in een sociaal isolement terecht komen. Huizen worden multifunctioneel gebruikt: als thuis, school, kantoor, opvang- en distributiecentra, wijkkeuken,…

Er ontstaat empathie en respect. Voor de mensen die dag en nacht bezig zijn anderen te helpen. Voor hulpverleners, zorgmedewerkers, supermarktpersoneel, mensen in het ov, onderwijs en kinderopvang. Mensen die de samenleving en economie zo goed mogelijk draaiende proberen te houden. De ondernemer die in zwaar weer verkeert of mensen met een kwetsbare gezondheid. Er ontstaat een gevoel van verbinding. Het besef dat we dit samen moeten doen. En dat leidt tot hartverwarmende initiatieven.

Stilstand leidt tot bewustwording

Ook als we kijken naar vraagstukken rondom klimaatverandering en het mentale welzijn van de samenleving, lijkt het alsof veel antwoorden in deze tijd van crisis gevonden worden.
In ieder geval wordt er een belangrijk begin gemaakt, namelijk: bewustwording.

We zijn met z’n allen gewend geraakt aan een overvol leven. Met overproductie, overconsumptie, over prestatie, overprikkeling,… We zitten in een trein die maar door lijkt te razen en velen zullen het gevoel herkennen zich soms lamgelegd te voelen door ons drukke bestaan. Een wereld waarin hoge verwachtingen en prestatiedruk centraal lijken te staan en ziektes als burn-outs en depressies op de loer liggen. We willen carrière maken, een fijn gezinsleven hebben, vriendschappen onderhouden, sporten, gezond eten, … Ga zo maar door. Het is moeilijk om rust te vinden en bewuste keuzes te maken met deze constante druk op onze schouders. Hoe kan deze tijd, waarin de wereld tot stilstand komt, ruimte bieden om rust te vinden? Een periode van bezinning die ons laat nadenken, herwaarderen, bezinnen. Resetten. Als een enorme software update van onze samenleving. Waar zijn we mee bezig? Is het nodig om zoveel te kopen? Te reizen? Wat heeft het voor nut om elke dag in de file te staan? Waar wil ik mijn tijd aan besteden?

Wat als we deze tijd gebruiken om uit te vinden waar we ons op willen richten? Ons afvragen wat we écht belangrijk vinden? Hoe we bewuster kunnen leven en meer kunnen genieten van ‘nu’, zonder altijd al bezig te zijn met het volgende? Hoe kunnen we bijdragen aan een betere wereld? Want waar je voorheen misschien dacht dat de impact van jouw gedrag minimaal is of niet zag hoe je jouw steentje kunt bijdragen, zie je nu misschien nieuwe mogelijkheden. Doordat de patronen en het ritme waar je in (vast) zat nu even niet lijken te bestaan.

Vragen voor de toekomst

Ondanks de ingewikkelde tijd die nog zal volgen veroorzaakt door het coronavirus hoop ik dat deze crisis zal leiden tot nieuwe waarden, fundamentele veranderingen en antwoorden die de toekomst van onze economie, zorg, onderwijs, horeca, infrastructuur en andere industrieën positief beïnvloeden. Dat als we over een tijd deze storm getrotseerd hebben niet terugvallen in oude patronen en deze periode slechts een tijdelijk experiment was, maar dat de ervaringen en lessen die we nu op doen ons kracht en vertrouwen geven. Zodat wanneer de wereld weer in versnelling komt we deze innovatiekracht vast kunnen houden en sterker, creatiever en bewuster zijn dan ooit tevoren. Maar eerst, laten we nu vooral zorgen voor iedereen die het nodig heeft. En letten op degenen die extra aandacht vragen.

 

Loes van Eerd

Trendwatcher en projectleider