Van ROI naar Return on Learning

We zijn op een moment in de geschiedenis gekomen dat we wederom keuzes moeten maken. Niet alles kan en dat realiseren we ons steeds meer. Bewust. Onbewust voelen we dat de eenvoud van denken in alleen termen van economische groei niet meer opgaat. Welvaart staat op gespannen voet met welzijn. Economie met klimaat. Vrijheid met privacy. En bevolkingsgroei met schaarste aan bronnen.

De ondernemingscultuur in Nederland was altijd betekenisvol voor mens en maatschappij. Bedrijven hadden oog voor hun medewerkers. Ze ondersteunden hun medewerkers met zaken als huisvesting, educatie en sport. En hadden oog voor de wereld om hen heen. Het evenwicht brak toen groei vereenzelvigd werd met Return on Investment. En groei van kapitaal de maatstaf werd.

ROI is het symbool van de religie die we allemaal belijden, het kapitalisme

Adam Smith publiceerde in 1776 zijn ‘An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations’, vooral bekend onder de naam ‘The Wealth of Nations.’ De vrije markteconomie wordt hier in detail in beschreven. De kern van zijn betoog is het eigenbelang als motivator voor de mens en daarmee als aanjager van de economie. Het streven van ieder individu naar meer winst en bezit is goed. Feitelijk help je de maatschappij door meer winst te maken. Hoe meer groei, hoe meer er in de wereld te verdelen valt. Dat deze verdeling oneerlijk is, doet in zijn betoog niet ter zake. Zo lang de winsten worden ingezet om de productie te verhogen, groeit het totale economische vermogen. En daarmee is meer willen hebben goed. Kortom, kapitalisme is geboren. De essentie van het kapitalisme is het streven naar optimale winst, linksom of rechtsom.

Return on Investment (ROI) is een heilig resultaat geworden in onze geïndustrialiseerde wereld. Het is het symbool van de religie die we allemaal zijn gaan belijden, het kapitalisme. Het is echter een construct, geen waarheid. Het is slechts een waarheid in ons denken, een waarheid op basis waarvan we beslissingen nemen. Net zoals we dat ooit deden op basis van principes uit het geloof, doen we dat nu op de principes van het kapitalisme. Een nieuw geloof wat al lang overeind blijft, ondanks dat er maar een klein deel (superrijken) daadwerkelijk van profiteert en er blijkbaar in slaagt om de rest van de wereld te laten geloven dat dit het beste is voor iedereen.

ROI is datgene waar alle stakeholders naar kijken. Het rendement dat we willen behalen voor al het geld wat is geïnvesteerd. Het is een cijfer wat allesbepalend is. Voor je aandelenkoers en het aantrekken van vreemd vermogen. De focus op ROI zorgt daarmee voor een focus op de korte termijn en het ieder jaar weer kunnen uitbetalen van een hoog dividend, denk aan bijvoorbeeld Booking. En daar gaat het fout. Of het zorgt voor een focus op toekomstig ROI, waardoor een bedrijf extreem snel moet groeien en deze expansiedrift zorgt voor bijna-monopolies, denk dan bijvoorbeeld aan Amazon. En ook daar gaat het fout.

Groeien om te groeien is de ideologie van de kankercel

Groeien om te groeien is de ideologie van de kankercel. Daar gaat mens en maatschappij aan kapot. Het kapitalisme in haar huidige vorm is eindig. Vooruitgang kan en mag niet gelijk staan aan alleen economische groei. De toekomst vraagt om een nieuw perspectief op groei. Voor de wereld en voor de mens. Een nieuw perspectief op groei ontstaat niet door lineair vanuit bestaande kaders te blijven denken. We zullen de kaders moeten durven te herdefiniëren. Of drastisch aanpassen of zelfs opblazen? De daadwerkelijke maatschappelijke bijdrage die organisaties tegenwoordig leveren is niet of nauwelijks inzichtelijk. Dit heeft geleid tot scepsis en ontevredenheid in politiek en grote bedrijven. En recent tot steunaanvragen bij de overheid van bedrijven die in hetzelfde jaar nog er alles aan deden optimale winst te behalen voor haar stakeholders en deze winst ook uit te keren.

De korte termijn ontwerpfout

Er is grote bewondering voor bedrijven die goed inspelen op de behoefte van markten. Human centred design staat hiervan aan de basis. Het ontwerpen en maken van producten en diensten waar mensen bewust om vragen, dan wel onbewust een behoefte aan hebben. Het is de marketinggedachte, invullen van behoeftes, ongeacht wat deze zijn. Dit zorgt voor producten die voor een deel zeker het leven beter maakt van mensen, maar het zorgt ook voor veel producten die de mensheid schaden. Het idee dat de markt zelf corrigeert, legt de motivatie neer bij de consument. En vrijwaart producenten. Duurzaam handelen verwordt dan al snel tot een imagocampagne zonder dat er daadwerkelijk naar gehandeld wordt. Methodes als design thinking en marketing borgen niet de toekomst.

Naast ROI mist ook human centred design het lange termijnperspectief. Mix human centred design met een strakke focus op maximalisering van ROI en ziedaar: bedrijven worden geboren die gericht zijn op het aanjagen van consumptie, strak onderhandelen met leveranciers en het schaden van de wereld voor lief nemen. Het zijn de ‘helden’ van het kapitaaldenken (bedrijven zoals Apple, Google en Airbnb) die worden gewaardeerd op een waarde die vele malen hoger ligt dan de werkelijke huidige waarde. En die ook hun maatschappelijke bijdrage in de vorm van belasting zo laag mogelijk houden om de ROI te maximaliseren. Het toekomstig verdienvermogen is de basis van de waardering, waarmee een waarde wordt gecreëerd die niet bestaat. De ultieme droom van Adam Smith. Maar schadelijk voor de toekomst van mens en maatschappij.

Van consumptie stimuleren naar exploreren

Zoals beschreven is het systeem waarin we werken en leven gebaseerd op slechts één valuta: kapitaal. Het is een belangrijke reden waarom noodzakelijke vernieuwing moeilijk van de grond komt. De onzekerheid van investeringen nu en een ongewisse uitkomst in de toekomst zorgt voor risico-avers gedrag. En dit zet de toekomst op slot.

Niemand is in staat de toekomst te voorspellen. We moeten deze zelf vormgeven. En dat kan alleen door vragen te stellen. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat ondernemingen weer betekenisvol gaan zijn voor mens en maatschappij? Dat groei bijdraagt aan de wereld in plaats van aan extra winst? Dat het uitgangspunt duurzame groei wordt en blijft?

Zoals Prince, een grote held van me, ooit zei: “It is not about what you know, it is about what you are willing to learn.” En dat is exact de kern. Continu leren en de lessen die daaruit voortkomen zijn de drijvers van de toekomst. En als we antwoorden gaan ontwerpen moeten we niet weer de fout maken in te spelen op iedere individuele behoefte.

Humanity Centred Design & Return on Learning

Humanity Centred Design moet de plek innemen van Human Centred Design. Waarin de focus ligt op mens en aarde in plaats van stakeholders. Waarin de wereld en haar bronnen leidend zijn in plaats van dienend. Waarin de focus ligt op samenwerking en eerlijke verdeling in plaats van kosten drukken en het continue inwisselen van leveranciers.

Naast ROI moeten we gaan werken met Return on Learning (ROL). Exploreren en het lerend vermogen is de basis van ROL. ROL is een waarde die moet zorgen voor de zekerheid van leren op domeinen die nu nog onbekend zijn. Of waar we onzeker over zijn. Zonder te exploreren blokkeren we cruciale inzichten die nodig zijn. Om met een nieuw perspectief naar kapitaal te kijken. En daarmee de poorten voor het bouwen van de toekomst te openen.

Waar de valuta ‘geld’ werkt voor het zorgen voor de bestaande huishouding vanuit overheid en bedrijven, moet de valuta ‘exploreren en leren’ net zo belangrijk worden. Want degene die kwijt kan raken wat hij nu heeft, acteert als een beheerder van het bestaande. En als aanjager van consumptie. Degene die leert en blijft leren, handelt als een ontwerper van de toekomst.

Wie doet mee? 

 

Dit artikel is gebaseerd op het binnenkort te verschijnen boek Return on Learning.

Rob Adams

Founder, omdenker, auteur

Aan de slag met Return on Learning?

Ben je nieuwsgierig geworden en wil je meer weten over Return on Learning? Neem gerust contact met me op.

Stuur me een bericht