RobotLove open college

''Kunnen we vrienden worden met een sociale bot?''

Het college ‘Kunnen we vrienden worden met een sociale chatbot?’ werd gepresenteerd door prof. dr. Marjolijn Autheunis en dr. Emmelyn Croes als onderdeel van de expositie RobotLove. Beiden geven les op de Universiteit van Tilburg. Zij zijn samen een onderzoek gestart, waarin ze met behulp van een sociale chatbot genaamd Mitsuku hebben onderzocht of er vriendschapsrelaties kunnen ontstaan tussen mensen en de mensachtige robot.

CHATBOTS

Wat zijn chatbots eigenlijk?

Een chatbot is software die functioneert als een geautomatiseerde gesprekspartner. Misschien heb je er wel eens mee te maken gehad toen je contact opnam met een klantenservice of ken je het nog van MSN. Tegenwoordig wordt er steeds vaker gebruik gemaakt van een chatbot, voor bijvoorbeeld het bestellen van producten, zoals bijvoorbeeld een tas of een pizza. Dit zijn praktische chatbots. Ze zijn erg gekaderd in hun mogelijkheden: ze kunnen helpen bij het bestellen van die nieuwe tas of lekkere pizza, maar kunnen je geen advies geven over grote onderwerpen, zoals liefdesverdriet. Een sociale chatbot kan dat wel. Zo zijn er zijn al verschillende therapeutische chatbots op de markt. Op Facebook kun je bijvoorbeeld kletsen met Woebot: ‘your charming robot friend who is ready to listen, 24/7’. Woeboet kan je advies geven over wat je het beste kunt doen om je liefdesverdriet dragelijk te maken. De bot kan met de reacties die iemand geeft een soort profiel opbouwen, en aangeven dat het slim is om even met vrienden te praten, of dat je toch beter de hulp van een psycholoog kan zoeken. Het verschil tussen de praktische en de sociale chatbot is vooral dat de mogelijkheden bij de sociale chatbot eindeloos zijn.

Maar, waarom zouden we dat eigenlijk willen, sociale relaties aangaan met robots? Wetenschappers stellen dat machinale empathie beter kan zijn dan menselijke. Dit kan interessante kansen bieden. Waar een mens namelijk ook data over zichzelf in acht neemt bij het aanraden van bijvoorbeeld een boek, doet kunstmatige intelligentie van bedrijven als Amazon dat niet. De aanbevelingen zijn dan enkel gebaseerd op de wensen van de gebruiker.

ZOU HET KUNNEN?

De hypothese van het onderzoek

De hypothese was dat mensen vrienden zouden kunnen worden met sociale bots. Autheunis en Croes zijn voor hun studie uitgegaan van studies en theorieën naar menselijke vriendschappen. Hieruit blijkt dat een aantal zaken, zoals empathie, humor, aantrekkingskracht en intimiteit, belangrijk zijn voor het ontwikkelen van vriendschappelijke gevoelens. Ook heeft een menselijke vriendschap tijd nodig om te ontwikkelen: ongeveer drie tot zeven weken. Voor het onderzoek hebben Autheunis en Croes gekozen om de sociale chatbot Mitsuku te gebruiken, omdat zij verschillende prijzen heeft gewonnen voor de beste, meest mensachtige chatbot.

Wat zeggen andere experts?

Om context te hebben voor een onderwerp dat nog nooit eerder wetenschappelijk is onderzocht, hebben Autheunis en Croes gekeken naar wat verschillende groepen over het onderwerp zeggen. Filosofen denken dat het níét kan: als een van de twee geen mens is, gaat het hele feest niet door. Er is namelijk een bepaalde vorm van wederkerigheid en affectie nodig: jij zorgt voor iemand anders, en iemand anders zorgt voor jou. Een machine heeft geen hart, geen emotie en geen subjectiviteit, en mist daardoor een diepere laag, zeggen zij.

Kunstmatige-intelligentie specialisten denken dat het wél kan. Er zijn onderzoeken uit de jaren ’90 die aantonen dat mensen wel degelijk vriendschappelijke gevoelens voor een computer kunnen ontwikkelen. Een belangrijke factor is dat een computer ons goed kan leren kennen en ons kan vlijen; daar houden we van. Ook dichten we computers vaak menselijke eigenschappen toe, net zoals we dat bij huisdieren doen. Denk maar aan de robot Roomba die een naam en een geslacht krijgt.

De Computer Mediated Communication sector laat zien dat we bij chatten makkelijk kunnen vergeten dat we via een computer chatten. Verschillende onderzoeken, voornamelijk naar datingapps en -websites, laten zien dat we ons sneller gelijk aan elkaar voelen bij chatten. Dit wordt ook wel het hyperpersonal effect genoemd; we maken de realiteit mooier dan hij is en de overeenkomsten lijken groter te worden omdat je de andere persoon niet ziet. En we houden nu eenmaal van mensen die op ons lijken…

WAT ZIJN DE RESULTATEN?

Het onderzoek

Om antwoord te geven op de hoofdvraag hebben Croes en Autheunis 110 universiteitsstudenten vragenlijsten laten invullen. In de vragenlijst stonden onder andere vragen over persoonlijkheidskenmerken; is iemand introvert of juist extravert, heeft iemand een grote of juist kleine sociale kring. Daarop volgde een experiment dat bestond uit meerdere contactmomenten met Mitsuku, de sociale chatbot. De deelnemers moesten gedurende drie weken zeven keer contact hebben met Mitsuku, elke keer minstens vijf minuten lang.

Een dalende lijn

De resultaten laten zien dat de vooraf gestelde hypothese niet klopt: de deelnemers ontwikkelden uiteindelijk geen vriendschappelijke gevoelens voor Mitsuku. De analyses laten zien dat de kwaliteit van de gesprekken drastisch daalde naarmate er vaker gechat werd. Op alle vlakken scoort Mitsuku bij het zevende gesprek aanzienlijk lager dan bij het eerste: intimiteit, empathie, geloofwaardigheid en aantrekkingskracht nemen allemaal af. Een verklaring hiervoor zou kunnen zijn dat mensen in eerste instantie positief verrast zijn door de chatbot, maar dat dit effect afneemt omdat Mitsuku gedurende de tijd af en toe dingen zegt die niet helemaal kloppen, raar of soms zelfs onaardig zijn. De uiteindelijke ‘vriendschappsscore’ was 1.3 uit 5, niet bepaald denderend dus.

Verwachtingen

Waarschijnlijk heeft het ook deels met verwachtingen te maken; meerdere deelnemers gaven aan dat de chatbot uiteindelijk niet hun verwachtingen waar kon maken. Ook bleek het storend dat Mitsuku naar zichzelf refereert als ‘non-human’, waardoor de gebruiker steeds weer wordt herinnerd aan het feit dat hij of zij niet met een mens, maar met een machine communiceert. Iemand gaf aan: ‘ze weet heel veel, maar blijft helaas oppervlakkig’. Zo krijg je heel snel duidelijk gestandaardiseerde antwoorden over ingewikkelde onderwerpen zoals liefde, maar je kunt verder niet echt in gesprek gaan met Mitsuku daarover. Daarnaast gaven deelnemers aan dat het soms leek alsof ze geen herinneringen had, waardoor gesprekken niet persoonlijk konden worden. Het positieve aan de chatbot is dat ze wel humor heeft: ze ging ad rem in op spelfouten en maakte grapjes, en ging af en toe in discussie met de gebruiker.

Kanttekeningen

Er zijn een aantal kanttekeningen bij het onderzoek te plaatsen. Zo was er geen controlegroep, en valt er te bediscussiëren of Mitsuku echt de beste sociale chatbot van het moment is. Ook waren de resultaten vers van de pers: nog niet alle interessante analyses zijn gedraaid en uitgewerkt. Daarnaast was de deelnemersgroep erg homogeen: allemaal universiteitsstudenten met ongeveer dezelfde leeftijd. Het zou juist interessant zijn om te zien wat een chatbot kan betekenen voor mensen die zich eenzaam voelen, mensen met een verschillende opleidingsniveaus en ouderen.

De toekomst

De conclusie is dus dat het nóg niet mogelijk is om vriendschap te ontwikkelen met sociale chatbots. Autheunis en Croes verwachten dat het in de toekomst wel kan, maar er zijn een aantal factoren die belangrijk zijn in de ontwikkeling. Vriendschapsvorming werkt anders tussen mens en machine dan tussen mensen onderling. Empathie, intimiteit, aantrekkingskracht, een zekere mate van onvoorspelbaarheid, humor en geloofwaardigheid spelen een grote rol in die ontwikkeling. In het algemeen geldt: hoe menselijker, hoe beter. Dit zou echter niet gelden voor fysieke robots. Dan wordt het namelijk snel een beetje eng.

WAAROM IS DIT COLLEGE INTERESSANT VOOR SIX FINGERS?

Wij gebruiken allerlei verschillende soorten informatiebronnen, zoals dit evenement, om op de hoogte te blijven van wat er allemaal speelt in de wereld. Aangezien wij veel van dit soort interessante, actuele ontwikkelingen gebruiken als input voor onze eigen trenddatabase, kunnen we te allen tijde een helder beeld schetsen van de snel veranderende maatschappij. Dit proces is belangrijk voor het bieden van inspiratie en toekomstperspectief in samenwerking met onze klanten.

Want: wie weet hoe de toekomst eruitziet, kan erop inspelen.


Donna Bosscher (links) en Michelle Hermans (rechts), stagiaires trendonderzoek en conceptontwikkeling

Onze tip voor jou

Bij Six Fingers gebruiken we allerlei verschillende soorten informatiebronnen, zoals dit evenement, om op de hoogte te blijven van wat er allemaal speelt in de wereld. Wil jij ook weten welke ontwikkelingen er gaande zijn en relevant kunnen zijn voor jou, nu en in de toekomst? Bekijk dan de mogelijkheden voor een workshop trendverkenning!

Six Fingers in Barcelona

Als onderdeel van de Barcelona Resilience Week 2018 heeft Six Fingers een workshop gefaciliteerd voor deelnemers vanuit de hele wereld. Tijdens deze workshop hebben we ons gefocust op de eerste fases van Design Thinking: welke problemen spelen er, en hoe pak je die aan? Gaaf dat we zulke positieve reacties hebben mogen ontvangen van de aanwezigen!

Benieuwd geworden naar deze middag? Bekijk dan hier de video.